TIỀM NĂNG HẠT NHÂN CỦA NHẬT BẢN VÀ CÁC QUỐC GIA TRONG KHU VỰC

LS. Đặng Đình Mạnh

Đông Á hiện nay không chỉ là trung tâm kinh tế toàn cầu mà còn là khu vực có mật độ vũ khí hạt nhân cao nhất thế giới. Khi Nhật Bản xem xét lại chính sách an ninh của mình, họ không chỉ nhìn vào kho vũ khí của đối phương mà còn phải so sánh năng lực của chính mình với ba thực thể chính, bao gồm Trung Quốc, Triều Tiên và Hàn Quốc. Trong đó, chưa kể đến nước Nga, cũng là một cường quốc hạt nhân.

Đối trọng với một Trung Quốc “Khổng lồ”

Trung Quốc hiện là cường quốc hạt nhân duy nhất trong khu vực được quốc tế công nhận (theo NPT) và đang thực hiện cuộc mở rộng kho vũ khí nhanh nhất thế giới.

• Về quy mô và trạng thái: Trung Quốc dự kiến sẽ sở hữu hơn 1.000 đầu đạn vào năm 2030, với một bộ ba hạt nhân hoàn chỉnh (đất liền, trên không và dưới biển). Ngược lại, Nhật Bản vẫn duy trì con số 0 về đầu đạn thực tế.

• Về công nghệ: Nhật Bản có lợi thế về độ chính xác và công nghệ vật liệu. Tuy nhiên, Trung Quốc đã làm chủ hoàn toàn công nghệ tên lửa đạn đạo liên lục địa (ICBM) và các thiết bị bay siêu vượt âm.

• Tầm nhìn chiến lược: Trong khi Trung Quốc sử dụng hạt nhân như một công cụ để khẳng định vị thế siêu cường và răn đe Mỹ can thiệp vào Đài Loan, Nhật Bản chỉ coi đây là một “phương án cuối cùng” để bảo vệ sự tồn vong. Nếu Nhật Bản quyết định hạt nhân hóa, họ sẽ phải đối mặt với một Trung Quốc có khả năng tung ra các biện pháp trừng phạt cực đoan, thậm chí là tấn công phủ đầu để ngăn chặn.

Với Triều Tiên – Sự bất cân xứng giữa “Kẻ sở hữu” và “Kẻ có năng lực”

Triều Tiên là một “biến số” gây bất ổn nhất. Sự khác biệt giữa Nhật Bản và Triều Tiên nằm ở bản chất của sức mạnh hạt nhân:

• Tính công khai đối đầu với sự tiềm ẩn: Triều Tiên đã thử nghiệm hạt nhân 6 lần và liên tục phô diễn các tên lửa tầm xa có thể bắn tới Mỹ. Nhật Bản, ngược lại, chọn cách “ẩn mình” – họ không có quả bom nào nhưng lại có chu trình nhiên liệu đầy đủ và hàng chục tấn Plutonium.

• Chất lượng đối đầu với số lượng: Vũ khí của Bình Nhưỡng thường bị nghi ngờ về độ tin cậy và khả năng sống sót sau đòn tấn công đầu tiên. Nếu Nhật Bản chế tạo vũ khí hạt nhân, với trình độ khoa học vượt trội, họ có thể nhanh chóng tạo ra những đầu đạn thu nhỏ và tên lửa có độ chính xác cao hơn nhiều so với Triều Tiên.

• Điểm yếu: Triều Tiên có vũ khí nhưng thiếu kinh tế; Nhật Bản có kinh tế, công nghệ nhưng thiếu ý chí chính trị và sự chấp nhận của cộng đồng quốc tế.

Với Hàn Quốc – Cuộc chạy đua “Ngưỡng hạt nhân”

Đây là sự so sánh thú vị nhất vì cả hai đều là đồng minh của Mỹ và đều đang thảo luận sôi nổi về khả năng tự vũ trang vũ khí hạt nhân.

• Độ trễ hạt nhân (Nuclear Latency): Nhật Bản được đánh giá là có độ trễ ngắn hơn so với Hàn Quốc. Nhật Bản đã có cơ sở tái chế nhiên liệu tại Rokkasho, cho phép họ tách Plutonium từ nhiên liệu đã qua sử dụng. Hàn Quốc, do các hiệp định với Mỹ (Hiệp định 123), vẫn bị hạn chế trong việc tái chế và làm giàu Uranium.

• Dư luận và Chính trị: Tại Hàn Quốc, sự ủng hộ của công chúng dành cho việc sở hữu vũ khí hạt nhân thường xuyên ở mức cao (trên 60-70%). Tại Nhật Bản, do ám ảnh lịch sử, dư luận vẫn rất chia rẽ và phản đối quyết liệt bất kỳ sự thay đổi nào đối với Ba nguyên tắc phi hạt nhân.

• Năng lực chuyển đổi: Hàn Quốc hiện đang dẫn trước về năng lực tấn công thông thường (tên lửa đạn đạo Hyunmoo-5, tàu ngầm KSS-III có khả năng bắn tên lửa đạn đạo). Nhật Bản đang nỗ lực thu hẹp khoảng cách này bằng cách gấp đôi ngân sách quốc phòng và mua tên lửa Tomahawk từ Mỹ.

Tương quan vị thế – Nhật Bản trong bàn cờ hạt nhân đa cực

Khi đặt lên bàn cân so sánh, vị thế hạt nhân của Nhật Bản mang những đặc trưng khác biệt rõ rệt so với các quốc gia trong khu vực. Trong khi Trung Quốc đang ở vị trí một siêu cường hạt nhân thực thụ với kho vũ khí khoảng 600 đầu đạn và đang tăng tốc hướng tới mục tiêu 1.000 đầu đạn vào năm 2030, thì Nhật Bản vẫn duy trì con số không tuyệt đối về vũ khí thực tế. 

Tuy nhiên, khoảng cách về số lượng này được bù đắp bởi “năng lực tiềm ẩn” cực cao của Tokyo. Khác với Triều Tiên – quốc gia sở hữu từ 50 đến 100 đầu đạn nhưng công nghệ tên lửa vẫn đang trong quá trình hoàn thiện độ tin cậy – Nhật Bản sở hữu nền tảng công nghệ vật liệu và điều khiển chính xác hàng đầu thế giới thông qua các chương trình không gian của JAXA.

Nếu so sánh với người láng giềng Hàn Quốc, cả hai đều là đồng minh dưới “chiếc ô” bảo hộ hạt nhân của Mỹ, nhưng Nhật Bản có lợi thế hơn về chu trình nhiên liệu. Nhờ cơ sở tái chế Rokkasho, Nhật Bản có quyền tự chủ trong việc tách Plutonium, một ưu thế mà Hàn Quốc hiện vẫn bị hạn chế bởi các hiệp định hạt nhân với Washington. 

Điều này tạo nên một nghịch lý chiến lược, Nhật Bản là quốc gia có “độ trễ hạt nhân” ngắn nhất – nghĩa là thời gian từ khi có quyết định chính trị đến khi có quả bom thực tế là nhanh nhất khu vực – dù hiện tại họ vẫn là quốc gia phi hạt nhân.

Về khả năng răn đe, nếu như Trung Quốc và Triều Tiên dựa vào sự hiện diện công khai của các tên lửa đạn đạo liên lục địa (ICBM), thì Nhật Bản và Hàn Quốc hiện đang củng cố sức mạnh thông qua các loại vũ khí tấn công tầm xa thông thường và hệ thống phòng thủ tên lửa tiên tiến. 

Sự khác biệt lớn nhất nằm ở ý chí chính trị và dư luận. Trong khi Hàn Quốc có tỉ lệ người dân ủng hộ sở hữu vũ khí hạt nhân rất cao để đối trọng với miền Bắc, thì Nhật Bản vẫn đang trong quá trình chuyển đổi đầy thận trọng, cố gắng cân bằng giữa nhu cầu an ninh cấp thiết tại Biển Hoa Đông với những giá trị đạo đức hạt nhân sau thảm họa lịch sử.

Dự đoán tương lai: Kịch bản nào cho Nhật Bản?

Trong tình hình mới tại Biển Hoa Đông và Đài Loan, Nhật Bản sẽ không chọn cách đứng một mình. Thay vào đó, chiến lược của Tokyo sẽ là “Đa dạng hóa răn đe”:

1. Mô phỏng Nhật Bản tại Hàn Quốc: Hàn Quốc sẽ tìm cách đạt được trạng thái “độ trễ hạt nhân” giống Nhật Bản (có quyền tái chế nhiên liệu) để tạo ra sự cân bằng tiềm tàng.

2. Liên minh Hạt nhân ảo: Nhật Bản sẽ thắt chặt hợp tác với Mỹ thông qua các cơ chế thảo luận hạt nhân sâu hơn, tương tự như Nhóm Tư vấn Hạt nhân (NCG) mà Mỹ đã lập với Hàn Quốc.

3. Vũ khí răn đe phi hạt nhân: Để tránh những hệ quả chính trị của bom nguyên tử, Nhật Bản sẽ tập trung vào “Răn đe thông thường bằng tầm xa”. Việc sở hữu hàng nghìn tên lửa hành trình có thể bắn tới các căn cứ ven biển của đối phương sẽ là giải pháp thay thế hiệu quả mà không cần bước qua lằn ranh hạt nhân.

Kết luận: So với các quốc gia trong khu vực, Nhật Bản giống như một “người khổng lồ đang ngủ” về mặt hạt nhân. Họ có đầy đủ chìa khóa trong tay nhưng lại chọn không mở cánh cửa đó. Tuy nhiên, nếu Trung Quốc tiếp tục mở rộng kho vũ khí và Mỹ rút dần cam kết bảo vệ, “độ trễ hạt nhân” của Nhật Bản sẽ là công cụ mặc cả lớn nhất để duy trì hòa bình tại Đông Á mà không cần phải thực sự chế tạo một quả bom nào.