CƠN ĐỊA CHẤN TẠI TRUNG NAM HẢI – SỰ SỤP ĐỔ CỦA GIẤC MỘNG THU HỒI ĐÀI LOAN

Đặng Đình Mạnh

Trong lịch sử quân sự hiện đại của Trung Cộng, hiếm có cuộc thanh trừng nào gây sốc và mang tính hệ quả sâu sắc như việc phế truất Thượng tướng Trương Hựu Hiệp. Là người đứng thứ hai trong Quân ủy Trung ương, chỉ sau Tập Cận Bình, ông Trương không chỉ là một vị tướng dày dạn kinh nghiệm chiến đấu mà còn được coi là đồng minh thân cận nhất, người bảo chứng cho sự trung thành của quân đội đối với nhà lãnh đạo tối cao. 

Việc ông “ngã ngựa” vào những ngày đầu năm 2026 đã đặt ra một dấu hỏi lớn: Điều gì đang thực sự xảy ra bên trong bức tường đỏ Trung Nam Hải, và “giấc mộng Trung Hoa” – với trọng tâm là thống nhất Đài Loan – sẽ đi về đâu khi hàng ngũ tướng lĩnh tinh nhuệ nhất lần lượt bị xóa sổ?

Sự sụp đổ của biểu tượng lòng trung thành

Trương Hựu Hiệp không phải là một quan chức quân sự bình thường. Ông là một “thái tử đảng” (princeling), có mối thâm giao gia đình kéo dài hàng nhiều thập kỷ với ông Tập Cận Bình. Quan trọng hơn, ông là một trong số rất ít tướng lĩnh còn lại của Quân đội Giải phóng Nhân dân (PLA) có kinh nghiệm thực chiến từ cuộc chiến biên giới năm 1979.

Việc điều tra ông Trương, cùng với sự biến mất hoặc cách chức của hàng loạt tướng lĩnh khác như cựu Bộ trưởng Quốc phòng Lý Thượng Phúc, Phó Chủ tịch CMC Hà Vệ Đông (người được cho là đã tự sát hoặc bị kỷ luật trước đó), và mới đây là Lưu Chấn Lập, cho thấy một thực tế tàn khốc: Lòng trung thành chính trị giờ đây đã là yêu cầu vượt xa kinh nghiệm chiến trường và mối quan hệ cá nhân.

Các cáo buộc về tham nhũng hay thậm chí là “tiết lộ bí mật hạt nhân” chỉ là phần nổi của tảng băng. Về bản chất, đây là một cuộc thanh trừng triệt để nhằm loại bỏ bất kỳ phe phái hay cá nhân nào có khả năng thách thức quyền lực tuyệt đối của ông Tập, hoặc những người có quan điểm khác biệt về tiến trình quân sự. Khi một người như Trương Hựu Hiệp bị bắt, điều đó gửi đi một thông điệp đanh thép: Không ai là không thể thay thế, và không có “kim bài miễn tử” nào tồn tại dưới triều đại hiện nay.

Ảnh hưởng đến năng lực tác chiến và “Giấc mộng Đài Loan”

Mục tiêu “thống nhất” Đài Loan luôn là ưu tiên hàng đầu trong chương trình nghị sự của ông Tập Cận Bình, với mốc thời gian 2027 thường được giới tình báo quốc tế nhắc đến như một thời điểm nhạy cảm. Tuy nhiên, vụ bắt giữ Trương Hựu Hiệp và các tướng lĩnh cấp cao đã tạo ra những rào cản nội tại nghiêm trọng đối với kế hoạch này:

1. Khủng hoảng niềm tin và sự tê liệt về quyết sách

Khi các lãnh đạo hàng đầu của Bộ Tham mưu liên hợp và Quân ủy bị thanh trừng, bộ máy chỉ huy tối cao của PLA rơi vào tình trạng “rỗng ruột”. Các tướng lĩnh cấp dưới hiện đang sống trong bầu không khí sợ hãi, ưu tiên hàng đầu của họ là tự bảo vệ mình trước các cuộc kiểm tra kỷ luật thay vì tập trung vào kế hoạch tác chiến. Sự thiếu hụt những người có kinh nghiệm thực chiến như Trương Hựu Hiệp và Lưu Chấn Lập khiến PLA mất đi những bộ óc chiến thuật thực tế nhất, thay thế vào đó là các “tướng chính trị” – những người giỏi tuân thủ mệnh lệnh nhưng thiếu khả năng ứng biến trên chiến trường.

2. Sự nghi ngờ về năng lực thực tế của quân đội

Các cuộc thanh trừng bắt nguồn từ tham nhũng trong mua sắm vũ khí và sự cố tại Quân chủng Tên lửa (Rocket Force) cho thấy một sự thật đau lòng đối với Bắc Kinh: Những báo cáo về sức mạnh quân sự “hào nhoáng” có thể đã bị thổi phồng. Nếu nhiên liệu tên lửa bị thay bằng nước hoặc các hầm chứa tên lửa không đạt chuẩn, một chiến dịch vượt biển Đài Loan – vốn là một trong những hoạt động quân sự phức tạp nhất lịch sử – sẽ trở thành một canh bạc tự sát. Ông Tập có thể đã nhận ra rằng quân đội chưa sẵn sàng như ông tưởng, và việc bắt giữ các tướng lĩnh là cách để ông trì hoãn một cuộc chiến mà ông không chắc chắn sẽ thắng.

3. Sự thay đổi về lộ trình và phương thức

Việc loại bỏ những tướng lĩnh có quan điểm “thận trọng chuyên môn” có thể giúp ông Tập tập trung toàn bộ quyền lực quyết định vào tay mình. Tuy nhiên, điều này cũng làm tăng nguy cơ sai lầm chiến lược. Khi xung quanh nhà lãnh đạo chỉ còn những người “vâng dạ”, các cảnh báo về rủi ro quân sự sẽ bị phớt lờ. Thay vì một cuộc tấn công tổng lực vốn đòi hỏi sự phối hợp hoàn hảo của các tướng lĩnh tài ba, Trung Cộng có thể chuyển sang các biện pháp “vùng xám” mạnh mẽ hơn hoặc bao vây phong tỏa để gây áp lực, nhằm tránh một thất bại trực tiếp trên chiến trường khi bộ khung chỉ huy đang xáo trộn.

Kết luận: Một quân đội trung thành nhưng suy yếu?

Việc bắt giữ Trương Hựu Hiệp là lời khẳng định cuối cùng về quyền kiểm soát tuyệt đối của Đảng đối với súng đạn. Ông Tập Cận Bình đã thành công trong việc xây dựng một quân đội hoàn toàn phục tùng ý chí của mình. Nhưng cái giá phải trả là sự suy giảm về chất lượng chuyên môn và sự đứt gãy trong hệ thống chỉ huy.

Đối với giấc mộng thu hồi Đài Loan, sự kiện này có vẻ như là một bước lùi về mặt quân sự nhưng lại là một bước tiến về mặt củng cố quyền lực cá nhân. Một quân đội đang trong quá trình “thanh lọc” khó có thể tiến hành một cuộc chiến tranh quy mô lớn trong tương lai gần. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là Bắc Kinh từ bỏ tham vọng. Thay vào đó, thời gian biểu có thể bị đẩy lùi để ông Tập xây dựng một lớp tướng lĩnh mới – những người không chỉ trung thành mà còn phải chứng minh được năng lực trong một cấu trúc quyền lực không còn chỗ cho sự thỏa hiệp.

Giấc mộng Đài Loan có lẽ vẫn còn đó, nhưng sau cú sốc Trương Hựu Hiệp, con đường đi đến đó của Trung Cộng đã trở nên mờ mịt và đầy rẫy những bất định từ chính bên trong lòng mình.

Viết từ Hoa Thịnh Đốn, ngày 2 Tháng Hai 2026